Strona główna
O nas
Rabka Zdrój
Atrakcje
Turnusy rehabilitacyjne
Galeria
Dojazd
Koszt pobytu
Zabiegi rehabilitacyjne

Kontakt


Rabka Zdrój

Położenie i ukształtowanie terenu

Rabka leży u północno- zachodnich podnóży Gorców, jedno z czołowych Polskich uzdrowisk, w kotlinie pochodzenia erozyjnego, jaką tworzą wpadające do rzeki Raby potoki Poniczanka i Słonka. Na atrakcyjność Rabki wpływa jej usytuowanie na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych w kierunku Krakowa, Zakopanego, Nowego Sącza i Żywca (w tym popularnej trasie Zakopiańskiej), a także na pograniczu Gorców, Beskidu Wyspowego i Pasma Podhalańskiego. Rabka to miasto przepięknie położone. Granice zachodnią wyznacza dolina rzeki Raby, lokalna droga do Chabówki oraz na tym odcinku linia kolejowa z Chabówki do Nowego Sącza. Po stronie północnej zabudowania miasta wznoszą się na stokach dwóch wzgórz: Bani (607m n.p.m. )oraz Grzebienia (677m n.p.m.). Od wschodu granice stanowią: górna część doliny potoku Słonka, Stoki Grzebienia i Tatarowej (710m n.p.m.). Od południa zabudowania miasta sięgają stoków Krzywonia (626m n.p.m.) oraz Tatarowej (710m n.p.m.) 

 

W skład Gminy Rabka- Zdrój wchodzą 4 miejscowości zamieszkane przez 17.477 mieszkańców  z czego 13.245 osób mieszka w Rabce- Zdroju, natomiast 4.232 osób zamieszkuje na terenie sołectw. Miasto i Gmina podzielone zostały na 3 sołectwa i 9 osiedli

Sołectwa: Chabówka, Ponice, Rdzawka.

Osiedla: Centrum, Łęgi, Nowy Świat, Orkana, Rynek, Sądecka, Słone, Traczykówka, Zaryte.

 

Historia uzdrowiska Rabka- Zdrój

 

            Historia uzdrowiska Rabka-Zdrój wiąże się z występującymi tu źródłami solnymi. Sięga ona lat 30 XIII wieku, kiedy to wojewoda Krakowski- Teodor Gryfita upoważnił klasztor Cystersów do prowadzenia akcji osadniczej w tzw. „terytorium Ludzmierskim”  i wykorzystywania soli na potrzeby klasztoru. Nazwę Rabki po raz pierwszy wymienił Jan Długosz, wspominając o dokumencie Jana Wstydliwego, który potwierdził nadanie tych ziem Cystersom, użył stwierdzenia „Sal in Rabschyca”.

            W 1382 roku Ludwig Węgierski, w związku z zatargami z Cystersami, odebrał Rabkę klasztorowi. Za czasów Władysława Jagiełły dobra te zostały wydzierżawione możnym rodom. W początkach XV wieku były w posiadaniu wójta z Dębowego działu, a następnie zostały one sprzedane za 1000 grzywien groszy praskich Janowi Ligęzie, wojewodzie Łęczyskiemu. W dniu 15.08.1446 roku zostaje wydany ponownie przywilej na lokację wsi Rabka na prawie Magdeburskim dla Andrzeja i  Piotra synów Jakusza z Olszówki. W akcie lokacyjnym określono dokładnie granicę utworzenia przyszłej wsi. Około 1484 roku Rabka przeszła w ręce Wawrzyńca Spytka Jordana z Zakliczyna herbu „ trzy tromby”. Z działalnością tego rodu łączy się: wybudowanie pierwszego kościoła rok 1557 będącego fundacja Wawrzyńca Spytka Jordana z Meleszyna, kasztelana Krakowieskiego.  Pierwszy kościół w Rabce wzniesiony był w 1565r. Z nie wyjaśnionych do dziś przyczyn uległ szybko zniszczeniu, odbudowano go na tym samym miejscu w latach 1600- 1606, nadając modrzewiowemu kościółkowi imię Św. Marii Magdaleny. Kościół ten do dziś istniejący stanowi jeden z najpiękniejszych zabytków góralskiego budownictwa. Na początku drugiej połowy XVI wieku rośnie zainteresowanie solankami rabczańskimi, które miejscowa ludności wykorzystywała już od dawna. Wody z Rabki cieszyły się opinia uzdrawiających oraz leczących choroby ludzi i zwierząt. W 1568 roku Jerzy Grossman uzyskał od Zygmunta Augusta zezwolenie na poszukiwanie i kopanie soli. Próby górniczego poszukiwania soli nie udały się i prace zostały przerwane. Rabka często zmieniała właścicieli, przechodziła kolejno w ręce Zebrzydowskich, Przyłęcckich, a w okresie późniejszym Konopnickich, Wielopolskich. Pod koniec XVI wieku parafia rabczańska stała się ośrodkiem pokaźnego terenu obejmującego Chabówkę, Rokiciny, Ponice, Olszówkę, Rabę Niżną i Skomielną Białą.

            Przez prawie 200 lat zaniechano opisywania walorów i właściwości leczn iczych wód słonych w Rabce. Pierwsza drukowana informacja o leczniczych właściwościach solanek rabczańskich pochodzi z 1721roku. Autorem jej był przyrodnik Gabriel Żołczyński, który podkreślał zdrowotne właściwości tych wód w swoich książkach. W 1768 roku źródłach historycznych ponownie pojawiła się informacja o słonej wodzie z Rabki, która „leczy gardziele”. Pod koniec XVIII wieku zwraca się również uwage na leczniczą rolę mułu ze źródeł wydzielających solankę. W 1813 roku zaborca austriacki zabronił czerpania wody solankowej i wydał polecenie zasypania wszystkich źródeł mineralnych w obawie przed zmniejszeniem monopolu soli i płynących z niego dochodów. W połowie XIX wieku klucz dóbr nabył Józef Zubrzycki, którego syn, Julian Zubrzycki stał się twórcą uzdrowiska w Rabce. Po raz pierwszy zbadano rabczańskie solanki, co Rabka zawdzięcza przede wszystkim Józefowi Dietlowi, profesorowi Uniwersytetu Jagiellonskiego, założycielowi Komisji Balneologicznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego w 1858 roku. Z jej inicjatywy Dr Fryderyk Skobel przeprowadził pierwszą analizę chemiczną solanki i skutków jej używania przez miejscową ludność. Stwierdzono, że solanki zawierają między innymi jod i brom o stężeniu, które dało im czołowe miejsce w Europie. Wyniki próbek wody z Rabki potwierdziła akademia Wiedeńska. Na tej podstawie postulowano otwarcie zakładu kąpielowego  tzw. Łazienek. Akcja ta spotkała się z poparciem profesora Józefa Dietla i Juliana Zubrzyckiego. W 1866 roku oczyszczono zasypane źródła „Maria”, „Rafaela”, „Krakus”, „Kazimierz” i „Helena”. Pierwszy etap utworzenia zakładu zdrojowego zamyka rok 1864, w którym oficjalnie otwarto uzdrowisko. W tym okresie wytyczone zostały zasadnicze osie założenia zdrojowego oraz założono park, w centrum uzdrowiska zlokalizowany w sąsiedztwie eksploatowanych wówczas źródeł. Największą budowlą był dom zdrojowy, a głównym punktem zdroju kryty deptak usytuowany równolegle do łazienek. W 1887 roku profesor Maciej Leon Jakubowski, wybitny w tym okresie specjalista chorób dzieci doprowadził do otwarcia w Rabce trzeciego w Europie a pierwszego w Polsce Zakładu Leczenia Dzieci Skrofulicznych (obecnie budynek Dyrekcji PP „Uzdrowisko”.)   W II połowie XIX wieku Rabka oraz pobliska Skomielna Biała były znanymi ośrodkami garncarstwa o wielowiekowej tradycji. W 1880 roku w samej tylko Rabce zarejestrowanych było 34 warsztaty garncarskie, pracujące w oparciu o wartościowe pokłady glin, które występowały na lewym brzegu Raby i ciągnęły się od Rabki do Skomielnej Białej. Wytwarzano trzy grupy naczyń: garnki do gotowania, dzbany i flasze oraz misy zdobione kolorowymi polewami. Wyroby sprzedawane były w całej Polsce południowej oraz na Słowacji.  Liczne okazy ceramiki ludowej znajdują się do dziś w Muzeum im. Wł. Orkana w Rabce. Na przełomie XIX i XX wieku Rabka, Skomielna i Zaryte były znanymi ośrodkami z wyrobu płócien o ugruntowanej jakości, a w każdym domu znajdował się warsztat tkacki. Wieloletnią tradycją w Rabce jest rzemiosło drzewne (rękodzieło). Do końca XIX wieku drewno było nie tylko podstawowym materiałem budowlanym, ale i surowcem do wyrobu większości podmiotów codziennego użytku. Na peryferiach Rabki oraz samym mieście zachowało się do dziś szereg okazów drewnianego budownictwa mieszkalnego i gospodarczego. Rozwój uzdrowiska zdynamizowało połączenie kolejowe Chabówka- Kraków oraz Chabówka-Rabka które powstało 1885 rok. Następna faza rozwoju uzdrowiska łączy się z nabyciem tych ziem przez rodzinę Kadenów  w 1895 roku. Uzdrowisko szybko rozwija się, a w 1922 powołano w Rabce komisję Zdrojową. W latach 1918 –39 Rabka posiadała jako uzdrowisko dziecięce sławę międzynarodową. Świadczą o tym między innymi dane o ilości kuracjuszy: 1864 rok –120 osób, 1914 rok 6729 osób, 1934 rok 20339 osób, 1938 roku 27452 osoby, w 1939 roku 30153 osoby. Ze względu na piękno krajobrazu, na mocy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 16.02.1928 rok zdrojowisko Rabka zostało zaliczone do miejscowości zasługujących na ochronę krajobrazu. Podstawowym czynnikiem leczniczym Rabki, obok klimatu, są wody mineralne, należące do czołowych w Europie solanek jodowo-bromowych. W latach między wojennych w Zakładzie Zdrojowym znajdowały się następujące oddziały: oddział borowinowy, Oddział zawijań „Fango” w muł źródlany, oddział hydropatyczny, wziewalnia- inhalatorium oraz oddział elektro-terapii. W latach drugiej wojny światowej uzdrowisko w Rabce było zamknięte. Źródła zostały zanieczyszczone, aparatura zniszczona lub wywieziona do Niemiec. Wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły uzdrowisko, spalono Zakład Przyrodoleczniczy. Zniszczone po wojnie uzdrowisko zostało  odebrane rodzinie Kadenów- Wieczorkowskich i przejęte na własność skarbu państwa.

W Polsce wycieńczonej wojną poważnym problemem staje się zachorowalności na gruźlicę, zwłaszcza wśród dzieci. Rabka ze swoim klimatem staje się centralnym ośrodkiem leczenia gruźlicy. Do 1946 roku Sanatorium Ministerstwa Komunikacji „Duży Lotos” dysponowało 150 łóżkami, a w sanatorium Śląskiego Czerwonego Krzyża 200 łóżkami. Dla chorych dzieci dostępne były, które znajdowały się w budynkach „Niemen”, „Stasin” i „Matuśa” administrowanych przez Krakowski Okręg Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Wzrastające zapotrzebowanie na miejsca dla dzieci chorych na gruźlicę sprawiło, że przybywa do Rabki doktor Litwin- Minister Zdrowia. Rozpoczynają się rozmowy na temat utworzenia w Rabce dużego ośrodka leczenia gruźlicy. Rada Ministrów 11.07.1946 roku podejmuje uchwałę w sprawie „Zespołu Sanatoriów dla Dzieci Gruźliczych w Rabce”, zostaje utworzony komitet organizacyjny pod przewodnictwem ówczesnego zastępcy Naczelnego Komisariatu do Spraw Walki z Gruźlicą doktora Michała Telatyckiego. W skład komitetu weszli przedstawiciele ministerstw: Zdrowia, Oświaty, Pracy i Opieki Społecznej, Obrony Narodowej, Komunikacji i Obrony. W dniu 10.06.1947 roku zostaje otwarte pierwsze sanatorium obserwacyjne zespołu w wili „Wiosna”,

a 20.06.1947 roku kolejne w budynku oficerskiego domu wypoczynkowego. W miejsce Sanatorium Czerwonego Krzyża powstał Dziecięcy Ośrodek Sanatoryjno-Prewencyjny imienia Wincentego Pstrowskiego na około 800 łóżek dla dzieci śląskich górników- dzisiaj Ośrodek Rehabilitacyjny imienia doktora Adam Szebesty. Mimo trudności Rabka odradza się po woli z powojennych zgliszczy jako uzdrowisko dziecięce, a w dniu 21.09.1953 roku otrzymuje prawa miejskie. W 1957 roku odbyły się uroczyste obchody 100 lecia uzdrowiska. Unowocześniają się i rowijają ośrodki lecznicze, powstaje nowy Park Zdrojowy, liczne zieleńce, budowane są ciągi komunikacyjne, uregulowane zostają potoki: Słonka i Poniczanka, w centrum uzdrowiska stanęła muszla koncertowa. Wybudowano kino, powstają szkoły podstawowe, rozpoczyna działalnośc muzeum imienia Władysława Orkana. Reaktywuje się Polskie Towarzystwo Turystyczno- Krajoznawcze i Gorczański Oddział Związków Podhalan. Społecznymi siłami powstaje teatrzyk lokalny „Rabcio- Zdrowotek”, który w latach 70 staje się teatrem państwowym, znanym w całej Polsce i poza jej granicami. Na miarę tamtych czasów rozwija się sieć gastronomiczna, handlowa i usługowa.  Napływ niezbędny dla funkcjonowania kadr i personelu pomocniczego powoduje wyż demograficzny. Spadek zachorowalności na gróźlice w latach 60 łączył się ze zmianą profilu leczniczego placówek sanatoryjnych, w kierunku przewlekłych chorób układu oddechowego. Za rozwojem ośrodków wypoczynkowych, sanatoriów, budownictwa mieszkaniowego powstaje konieczności przebudowy sieci i budowy nowej oczyszczalni ścieków.  W latach 70 rozpoczyna się budowa zakładu przyrodoleczniczego. W dniu 5.10.1977 roku uchwałą Miejsko- Gminnej Rady Narodowej zatwierdzony został herb Rabki, a w 1.06.1996 roku w trakcie I Światowego Zlotu Kawalerów Orderu Uśmiechu Rabka otrzymała nadany przez Kapitułę Orderu Uśmiechu UNESCO i wojewodę nowosądeckiego, tytuł „Miasto Dzieci Świata”. W 1999 roku nazwa Gminy została zmieniona na „Rabka- Zdrój”, która szczególnie podkreśla uzdrowiskowy charakter Gminy.